Biblioteka

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 2019

Dobre praktyki majace wpływ na rozwój obszarów wiejskich przykłady operacji zrealizowanych w ramach planu operacyjnego Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich w latach 2017–2018

Publikacja zawieraja przykłady operacji zrealizowanych w ramach planu operacyjnego Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich w latach 2017-2018, mających wpływ na rozwój obszarów wiejskich.

Operacje przedstawione w publikacji zostały zrealizowane przez partnerów KSOW, Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie, Wojewódzkie Ośrodki Doradztwa Rolniczego, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Urzędy Marszałkowskie, i sfinansowane ze środków Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020.

W wyniku realizowanych operacji w ramach KSOW upowszechniana jest między innymi wiedza w zakresie innowacyjnych rozwiązań w rolnictwie, produkcji żywności na obszarach wiejskich, tworzenia krótkich łańcuchów dostaw oraz sprzedaży bezpośredniej, rolniczej produkcji ekologicznej, ograniczania degradacji środowiska naturalnego, rozwoju przedsiębiorczości na obszarach wiejskich oraz promocja wsi jako miejsca do życia i rozwoju zawodowego.

Zachęcamy do składania swoich pomysłów w ramach kolejnych edycji konkursów dla partnerów KSOW, które będą ogłaszane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi z możliwością realizacji operacji na terenie całego kraju. Informacje na temat konkursów są publikowane m.in. na stronie internetowej Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi https://www.gov.pl/rolnictwo/ oraz stronie internetowej www.ksow.pl

ROZWIŃZWIŃ
2018

Na drodze do odkryć

Publikacja powstała w ramach projektu pn. „Pomysł na wieś - Sieć Najciekawszych Wsi elementem zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich” realizowanego przez Stowarzyszenie Polska Sieć Odnowy i Rozwoju Wsi. Partnerami operacji były gminy Cekcyn, Dzierżoniów i Gogolin.

Opisane w publikacji 23 wsie objęte są Strategią Sieci Najciekawszych Wsi i pretendują do uczestnictwa w SNW. Muszą spełnić szereg warunków, m.in. mieć odpowiednie walory – wartość podnoszą zabytki, zachowana dawna zabudowa zagrodowa czy specyficzny budulec i detal architektoniczny. Kluczową kwestią jest umiejętność udostępnienia walorów wsi i odpowiednia ich prezentacja, co może uczynić pobyt we wsi markowym produktem turystycznym.

Sieć Najciekawszych Wsi, podobnie jak w przypadku sieci Najpiękniejszych Wsi Francji, ma być markowym produktem turystycznym i sposobem na zachowanie najcenniejszych wsi pod względem walorów materialnego dziedzictwa. W ramach badań zasobów wsi na potrzeby tworzenia Sieci odkryte zostały miejsca o wyjątkowych walorach kulturowych i przyrodniczych, miejscowości posiadające niezwykłe zabytki dziedzictwa narodowego i europejskiego, ale i kultury przemysłowej. Wsie o zachowanej tradycyjnej architekturze i takie, w których realizowane są nowoczesne inwestycje.

ROZWIŃZWIŃ
Podkarpacki Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Boguchwale, 2018

Gospodarstwa opiekuńcze sposobem na aktywizację i dywersyfikację dochodów mieszkańców obszarów wiejskich

Niniejsza publikacja zawiera wiedzę na temat funkcjonowania gospodarstw opiekuńczych, może przybliżyć osobom zainteresowanym tematykę gospodarstw opiekuńczych a w przyszłości być może tworzenie takich gospodarstw. Te przedsięwzięcia będą sprzyjać podnoszeniu jakości życia na obszarach wiejskich. Przyczynią się one do rozwiązania problemu nierówności w dostępie do usług społecznych, które szczególnie dotykają mieszkańców małych miejscowości województwa podkarpackiego i województw  ościennych. Ma to duże znaczenie w obecnej sytuacji braku rodzin wielopokoleniowych, w których osobami starszymi opiekowały się młodsze pokolenia. Wzbogacanie oferty gospodarstw o kolejne funkcje jest szansą dla wielu polskich rolników. Usługi opiekuńcze pozwalają na zwiększenie i dywersyfikację dochodów gospodarstw rolnych. Urzeczywistnienie w praktyce idei rolnictwa społecznego sprzyja zwiększaniu roli, jaką odgrywają rolnicy w swoich społecznościach lokalnych oraz kształtowaniu pozytywnego wizerunku całego sektora rolniczego w Polsce. Obszary wiejskie i rolnictwo stwarzają ogromne możliwości w zakresie rozwoju tego typu usług.

ROZWIŃZWIŃ
Autor zbiorowy, 2018

Dziedzictwo smaku

Wydział Oznaczeń Geograficznych Departamentu Promocji i Jakości Żywności przygotował 2 edycje publikacji zawierających przepisy kulinarne, które zakwalifikowały się do V i VI edycji konkursu dla szkół gastronomicznych na najlepszy przepis kulinarny, wykorzystujący produkty zarejestrowane jako Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP), Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG) lub Gwarantowana Tradycyjna Specjalność (GTS).

W tych książkach zawarte są autorskie przepisy opracowane przez młodych kucharzy, ich własne poszukiwania i eksperymenty bazujące na polskich produktach i odkrywające je na nowo, ku uciesze podniebienia.

Autor zbiorowy, 2018

Apetyt na tradycję

Wydział Oznaczeń Geograficznych Departamentu Promocji i Jakości Żywności przygotował 2 edycje publikacji zawierających przepisy kulinarne, które zakwalifikowały się do V i VI edycji konkursu dla szkół gastronomicznych na najlepszy przepis kulinarny, wykorzystujący produkty zarejestrowane jako Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP), Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG) lub Gwarantowana Tradycyjna Specjalność (GTS).

W tych książkach zawarte są autorskie przepisy opracowane przez młodych kucharzy, ich własne poszukiwania i eksperymenty bazujące na polskich produktach i odkrywające je na nowo, ku uciesze podniebienia.

Adam Czarnecki (kierownik projektu), 2018

Drugie domy jako możliwość podniesienia dochodów i zatrudnienia na wsi – fińskie doświadczenia i dobre praktyki

Wiele społeczności wiejskich nie tylko w Polsce, ale i w całej Europie boryka się z licznymi problemami demograficznymi, społecznymi i gospodarczymi takimi jak nadmierna i selektywna emigracja do miast i za granicę, wyludnianie, starzenie się, niska zasobność finansowa ludności i niska konkurencyjność przedsiębiorstw, która przekłada się na słabość lokalnego rynku pracy i dalsze mierne perspektywy rozwoju. Jednocześnie, w ciągu ostatnich dekad, obok wsi podmiejskiej, która stała się bardzo pożądanym miejscem życia ludności miast, także wieś peryferyjna stała się atrakcyjnym miejscem spędzania wolnego czasu w formie krótkich (tradycyjni i weekendowi turyści) i długich, powtarzalnych pobytów (właściciele drugich domów). Stąd, w celu łagodzenia lub zahamowania problemów rozwojowych na wsi, ważne jest zwrócenie uwagi na potencjał i rolę jaką w tym kontekście odegrać może zjawisko drugich domów, tak aby możliwe byłyby ożywienie i wzmocnienie odporności obszarów wiejskich na działanie czynników zewnętrznych w dłuższej perspektywie.

Z uwagi na fakt, iż zjawisko drugich domów jest niezwykle rozpowszechnione w fińskim społeczeństwie, a do tego jest częścią kulturowego dziedzictwa historycznego bardziej wymierne i odczuwalne przez społeczność lokalną są wynikające z ich obsługi korzyści ekonomiczne. Generują one w sumie pokaźne wpływy nie tylko do budżetów gmin, ale i firm wiejskich, gospodarstw rolnych i domowych. Drugie domy są też w Finlandii stałym elementem krajobrazu wiejskiego, a w niektórych gminach ich przewaga liczebna nad domami miejscowej ludności jest nawet wyższa niż 100%.

W konsekwencji zjawisko to jest bardzo dobrze rozpoznane pod kątem naukowym, ale jednocześnie Finlandia dysponuje całą gamą sprawdzonych rozwiązań, dobrych praktyk i odnoszących sukces inicjatyw z zakresu przedsiębiorczości, które wykorzystują potencjał ekonomiczny tkwiący w drugich domach. Poza powszechnością zjawiska i jego dużym znaczeniem gospodarczym jest bogactwo i różnorodność praktyk, rozwiązań organizacyjnych i przykładów przedsięwzięć biznesowych stanowiących wartościowe i zasobne źródło informacji mogących mieć w dalszej perspektywie praktyczne zastosowanie w wymiarze lokalnym.

Prezentowana broszura jest katalogiem różnych działalności gospodarczych podejmowanych przez mieszkańców fińskiej wsi regionu Południowa Sawonia, których celem jest zaspokojenie potrzeb mieszkańców drugich domów na rozmaite dobra i usługi w wymiarze lokalnym. Publikacja ta jest jednocześnie drugim etapem realizacji projektu pt. „Drugie domy jako możliwość podniesienia dochodów i zatrudnienia na wsi” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Schematu II Pomocy Technicznej „Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich” Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Przedstawione w niej przykłady inicjatyw biznesowych zgromadzone zostały przez uczestników na pierwszym etapie projektu tj. w czasie wizyty studyjnej we wspomnianym wyżej regionie w dniach 2-8 września 2018 roku.

ROZWIŃZWIŃ
Monika Stanny, Wojciech Strzelczyk, 2018

Kondycja finansowa samorządów lokalnych a rozwój społeczno-gospodarczy obszarów wiejskich. Ujęcie przestrzenne

W publikacji został zaprezentowany sposób pomiaru kondycji finansowej gmin bazujący na dotychczasowym dorobku naukowym w zakresie analizy finansowej jednostek samorządu lokalnego oraz przy wykorzystaniu baz danych pozostających w zasobach Regionalnych Izb Obrachunkowych oraz Głównego Urzędu Statystycznego. Zaproponowany w ramach realizacji operacji algorytm pomiaru kondycji finansowej może stanowić element systemu wczesnego ostrzegania w celu eliminacji sytuacji kryzysowej czy poprawy trudnej sytuacji finansowej gmin wiejskich i miejsko wiejskich w Polsce.

Badanie to pozwala wypełnić lukę badawczą występującą w literaturze przedmiotu, która dotyczy połączenia tematyki kondycji finansowej z rozwojem społeczno-gospodarczym oraz uzupełnia współczesne badania o charakterystykę rozkładu przestrzennego poziomu kondycji finansowej wszystkich gmin wiejskich i miejsko-wiejskich w Polsce. Praca ta dostarcza również informacji i istotnej wiedzy benchmarkingowej samorządom oraz instytucjom lokalnym działającym na rzecz rozwoju obszarów wiejskich oraz poprawy jakości życia ich mieszkańców. Chociaż jednostkami podlegającymi analizie są gminy (jest to związane z brakiem możliwości potraktowania rozłącznie finansów lokalnych dla części wiejskiej gmin miejsko-wiejskich), to badane są one przez pryzmat specyfiki obszarów wiejskich.

Pomiar kondycji finansowej gmin powinien być nieodzownym elementem każdej analizy finansowej jednostki samorządu lokalnego prowadzonej zarówno przez władze samorządowe, jak również na szczeblu Regionalnych Izb Obrachunkowych. Na poziomie gminy jest to istotne z punktu widzenia racjonalnego zarządzania finansami samorządu gminnego oraz kreowania lokalnej polityki rozwoju, która uwzględniać powinna potrzebę wspierania przedsiębiorczych postaw mieszkańców oraz pozyskiwania zewnętrznych inwestorów. Z kolei monitorowanie poziomu kondycji finansowej gmin na szczeblu regionalnym (i krajowym) pozwala na zidentyfikowanie jednostek o niekorzystnej sytuacji finansowej, wymagających interwencji w myśl realizacji zasady pomocniczości. Tym bardziej że, ewentualne zaniechanie transferowania środków publicznych z budżetu państwa czy ograniczone wydatków inwestycyjnych na terenie obszarów wiejskich przekłada się na względnie niższy ich poziom rozwoju społeczno-gospodarczego i ostatecznie na obniżenie jakości życia mieszkańców.

ROZWIŃZWIŃ
2018

Przepisy prawne obowiązujące w specjalizacjach oferty obiektów turystyki wiejskiej

Polska jest krajem bardzo zróżnicowanym zarówno pod względem kulturowym, jak i pod przyrodniczym. Właściwe wykorzystanie jej potencjału stwarza szanse na budowanie ciekawej, różnorodnej oferty turystycznej. Turyści interesują się rodzimymi atrakcjami, deklarując chęć poznawania historii, kultury i tradycji. Przedsiębiorcy działający w obszarze turystyki, obserwując zmieniające się trendy, podejmują działania zmierzające do udoskonalenia i wyróżnienia swojej oferty na tle innych, licząc na zwrócenie uwagi nowych grup odbiorców. Co mogą w tej sytuacji zaproponować obszary wiejskie?

Ten poradnik będzie ma być inspiracją do stałego rozwoju oraz poszukiwania pretekstów do tworzenia i komercjalizowania nowych usług związanych z turystyką wiejską. Znajdują się w nim przydatne informacje nt. prawnych obowiązków związanych z prowadzeniem działalności turystycznej na terenach wiejskich. Wydawnictwo jest dedykowane przede wszystkim właścicielom gospodarstw agroturystycznych, chcących rozwinąć podstawową formę działalności, ograniczoną w zakresie ulg prawnych, oraz osobom planującym rozpoczęcie działalności w sferze turystyki wiejskiej lub poszukującym sposobów na uatrakcyjnienie obecnej oferty swoich obiektów.

ROZWIŃZWIŃ
Elżbieta Osińska – Kassa, 2018

Konferencja „Dziedzictwo kulturowe polskiej wsi”

W publikacji zawarte zostały streszczenia wystąpień:

  • Rejestrowanie, archiwizowanie i popularyzowanie niematerialnego dziedzictwa wsi w dobie nowych technologii – Atlas Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Wsi – Dr hab. Weronika Brzezińska, Wydział Historyczny, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM Poznań
  • Problemy konserwacji i restauracji drewnianej architektury wiejskiej – Dr Maciej Prarat, Zakład Konserwatorstwa Instytutu Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa UMK, Toruń.
  • Ochrona wiejskiego krajobrazu na przykładzie wybranych regionów – Dr Dawid Soszyński, Wydział Matematyki, Informatyki i Architektury Krajobrazu – Instytut Architektury Krajobrazu, KUL Lublin, Monika Michna Specjalista Służby Leśnej ds. Użytkowania Lasu, Nadleśnictwo Janów Lubelski.
  • System nadawania certyfikatów dla wyrobów tradycyjnych, charakterystycznych dla danych regionów w aspekcie ochrony ich oryginalności i jakości – Jan Zwoliński, Wiceprezes Zarządu Polskiej Izby Produktu Regionalnego i Lokalnego
  • Perspektywy rozwoju muzeów na wolnym powietrzu – Joanna Szewczykowska, Kierownik Działu Upowszechniania i Promocji, Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu
  • Prezentacja zrealizowanych projektów przez Lokalne Grupy Działania – Jarosław Kuba, Prezes Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania „Krzemienny Krąg”, woj. świętokrzyskie
  • Współpraca ze służbami konserwatorskimi w zakresie możliwości ochrony i zachowania dziedzictwa wsi – Dr hab. prof. nadzw. PśK Elżbieta Szot– Radziszewska, Zakład Historii Architektury, Urbanistyki i Ochrony Zabytków, Katedra Architektury i Urbanistyki, Wydział Budownictwa i Architektury, Politechnika Świętokrzyska
  • Współdziałanie różnych podmiotów w sferze działania na rzecz zachowania zabytkowych kościołów, cmentarzy i miejsc kultu
ROZWIŃZWIŃ
pod red. prof. dr hab. Jacka Walczaka, 2018

Ograniczenie zanieczyszczenia azotem pochodzenia rolniczego metodą poprawy jakości wód

W publikacji pt. „Ograniczenie zanieczyszczenia azotem pochodzenia rolniczego metodą poprawy jakości wód” dokonano dogłębnej analizy zagadnienia wpływu produkcji rolniczej, w tym zwłaszcza gospodarki nawozowej, na stan jakości wód. Przedstawiono w niej zarówno przyczyny problemu, jak i dobre praktyki rolnicze w zakresie prawidłowej gospodarki nawozami i ograniczania zanieczyszczania wód biogenami.