Aspiracje edukacyjne i zawodowe młodzieży wiejskiej
Konferencja pt. „Społeczno-ekonomiczne zróżnicowanie obszarów wiejskich a perspektywy rozwoju wsi” - czytaj
W dzisiejszych czasach nie trzeba już prawie nikomu tłumaczyć, jakie znaczenie ma poziom wykształcenia dla przyszłej ścieżki zawodowej osób fizycznych,
jak i dla rozwoju całych społeczeństw.
Jak na tym tle przedstawia się sytuacja młodzieży wiejskiej w Polsce? Jakie są jej aspiracje edukacyjne, jakie ma to konsekwencje dla kariery zawodowej
i czym są uwarunkowane dokonywane wybory? Jak te wybory lokują się na tle decyzji podejmowanych przez młodzież miejską?
Odpowiedzi na te pytania wynikają z badań prowadzonych od kilku lat przez Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk (IRWiR PAN).
Badanie te wskazują na postępujący od kilkunastu lat proces zmniejszania się luki edukacyjnej pomiędzy ludnością wiejską i miejską, co dotyczy
w szczególności młodszych pokoleń. Pomimo pozytywnych przemian w tym zakresie luka edukacyjna nadal jest znacząca. W 2007 r. odsetek ludności
w wieku 15 lat i więcej z wyższym wykształceniem wynosił na wsi 7,2%,
a w miastach 19,3%. W formalnym ujęciu luka edukacyjna ulega zmniejszeniu, jednakże nadal występuje duże zróżnicowanie w sferze jakości uzyskiwanego wykształcenia. Wynika to przede wszystkim z dokonywanych przez młodzież wiejską wyborów ścieżki edukacyjnej, najczęściej mniej prestiżowej
niż w przypadku młodzieży z miast. W efekcie wpływa to na przyszłą mniej atrakcyjną ścieżkę rozwoju zawodowego, skutkującą osiąganiem relatywnie niższych zarobków.
Pierwotnym czynnikiem, decydującym o dokonywanych wyborach ścieżki edukacyjnej przez młodzież wiejską jest status edukacyjny rodziców.
W stosunku do młodzieży miejskiej jest on mniej korzystny, gdyż rodzice wiejskich nastolatków dwukrotnie częściej posiadają wykształcenie poniżej średniego i prawie trzykrotnie rzadziej wykształcenie wyższe niż rodzice młodzieży z miast. Poziom wykształcenia rodziców wpływa na horyzonty myślowe/intelektualne młodzieży wiejskiej, czy sposób postrzegania otaczającej rzeczywistości, a także w głównej mierze determinuje status ekonomiczny rodzin. Z tego punktu widzenia młodzież miejska jest wyraźnie uprzywilejowana, co znajduje także odzwierciedlenie w późniejszym jej statusie edukacyjnym.
Drugim, co do ważności, czynnikiem różnicującym ścieżki edukacyjne młodzieży wiejskiej jest nadal miejsce zamieszkania i to pomimo zwiększenia dostępności do edukacji, co miało miejsce w kilkunastu ostatnich latach. Wiejskie pochodzenie ciągle wpływa na wybór „gorszych” dróg edukacji szkolnej,
a w konsekwencji skutkuje mniejszymi szansami na osiągnięcie w przyszłości wysokiej pozycji społecznej.
Młodzież wiejska dwukrotnie częściej od miejskiej wybiera szkoły średnie
o zawodowym profilu i ponad dwukrotnie rzadziej wyraża zainteresowanie nauką w liceach ogólnokształcących. Jeśli zaś weźmiemy pod uwagę chęci do kontynuowania nauki na wyższych studiach to dystans w stosunku do młodzieży wiejskiej jest niewielki.. Naukę chce kontynuować 85% młodzieży wiejskiej w wieku 19 lat, podczas gdy spośród młodzieży miejskiej około 91%. Spośród nich na uczelniach wyższych chce studiować 65% wiejskiej młodzieży, w tym 17% myśli nawet o zdobyciu wykształcenia "wyższego plus" (drugi fakultet, studia podyplomowe i/lub doktoranckie). Dla porównania młodzież
z dużych miast formułuje analogiczne plany na poziomie 77,5% oraz 23%.
Wyniki badań dotyczące aspiracji zawodowych młodzieży wiejskiej wskazują na mniej ambitne plany w stosunku do młodzieży wiejskiej, przejawiające się
w znacznie mniejszym udziale w badanej zbiorowości deklarujących wybór atrakcyjnych zawodów, czy też aspirowania do obejmowania stanowisk wymagających bardzo wysokich kwalifikacji, dużej odpowiedzialności czy wysokiego ryzyka. Plany takie ma około 30% młodzieży wiejskiej, podczas gdy około 43% młodzieży miejskiej. Młodzież wiejska znacznie częściej uważa za wystarczające osiągnięcie średniego szczebla kariery, a zwłaszcza takiego jej przebiegu, który nie stawia zbyt wygórowanych wymagań profesjonalnych czy osobowościowych.
W tekście wykorzystano wyniki badań przeprowadzonych w IRWiR PAN pod kierownictwem prof. dr hab. Krystyny Szafraniec, kierownika Zakładu Socjologii Młodzieży i Edukacji
